Sinds 2010 is het kraken van een pand in Nederland strafbaar. Wat ooit een maatschappelijk en politiek instrument was om structurele leegstand aan te vechten, is nu gecriminaliseerd. De wetgever koos er met de Wet kraken en leegstand voor om het eigendomsrecht heilig te verklaren, en de recente Wet handhaving kraakverbod (2022) heeft ontruimingen alleen maar sneller en harder gemaakt.
Maar de huidige realiteit kan deze wetgeving niet langer dragen. Met een torenhoge wooncrisis en duizenden mensen die geen betaalbaar dak boven hun hoofd kunnen vinden, staat de wet haaks op de sociale noodzaak.
De Kern van het Conflict: Eigendomsrecht vs. Woonrecht
Op dit moment is de juridische situatie duidelijk: wie een leegstaand pand kraakt, pleegt een strafbaar feit en riskeert een gevangenisstraf van maximaal een jaar. Dit betekent dat de politie en het Openbaar Ministerie (OM) ingrijpen, vaak met grote haast, om het pand te ontruimen.
De wet beschermt de eigenaar van het pand, zelfs als deze het pand jarenlang laat verkommeren of gebruikt als beleggingsinstrument. Dit is de morele spagaat: de wet bestraft de zoeker naar woonruimte, maar laat de pandeigenaar die bijdraagt aan de crisis ongemoeid.
Het Pleidooi: Terug naar het Civiele Recht
De tijd is rijp voor een fundamentele herziening van de wet.
Haal kraken uit het strafrecht en breng het terug naar het civiele recht, zoals de situatie vóór 2010.
Waarom is dit essentieel?
1. Echte Leegstand Wordt Aangepakt
Toen kraken een civiele kwestie was, lag de bewijslast bij de eigenaar om aan te tonen dat hij daadwerkelijk plannen had met het pand. Als een pand langer dan een jaar leegstond, stond de kraker juridisch sterker. Dit creëerde een gezonde maatschappelijke druk op eigenaren: gebruik het pand of loop het risico dat het gekraakt wordt. Door kraken nu als misdrijf te bestempelen, is die druk weggevallen, wat onbedoeld de leegstand en speculatie heeft gefaciliteerd.
2. Geen Criminalisering van Noodzaak
Kraken is voor de meeste mensen geen hobby, maar een daad uit noodzaak of een politieke uiting van wanhoop. Door dit te criminaliseren, bestraft de overheid mensen die zoeken naar een elementair mensenrecht: een woning. Het brengt hen in een strafbladpositie, wat hun toekomstige kansen op reguliere woonruimte alleen maar verder verkleint.
3. Efficiënter Bestuur en Rechtspraak
De overheid moet zich richten op het oplossen van de wooncrisis, niet op het ontruimen van panden. Door kraken uit het strafrecht te halen, kan de politie zich richten op zware criminaliteit, terwijl het conflict tussen kraker en eigenaar wordt behandeld waar het thuishoort: in de civiele rechtbank, waar de rechten en plichten van de eigenaar tegenover de maatschappelijke noodzaak kunnen worden afgewogen.
Conclusie
De strafbaarstelling van kraken is een wet die is ingehaald door de crisis. Het dient niet langer het maatschappelijk belang, maar beschermt de belangen van speculanten ten koste van woonzoekenden.
Willen we de wooncrisis écht te lijf gaan? Dan moeten we stoppen met het bestraffen van de slachtoffers en in plaats daarvan de middelen inzetten om leegstand te bestrijden. Terug naar het civiele recht: dat is een logische en rechtvaardige stap om het recht op wonen weer prioriteit te geven boven het recht op leegstand.
brainwaves 